मृत्युनजिक पुगेको मानिसले कस्तो अनुभव गर्छ ?

New Post

काठमाडौं । मृत्यु जीवनको अन्त्य हो, यसको बारेमा हाम्रो ज्ञान धेरै सीमित छ। जब स्नायु प्रणालीको अध्ययन गर्ने वैज्ञानिक जिमो बोर्जिगिनले मृत्युको समयमा मस्तिष्कमा के हुन्छ भन्ने थाहा पाए, उनी छक्क परे ।

बोर्जिगिन अमेरिकाको मिशिगन विश्वविद्यालयमा शरीर र मस्तिष्कको संरचनाबारे पढाउँछन्। उनले प्राणी मर्दै गर्दा उसको दिमागमा के हुन्छ भनेर अनुसन्धान केन्द्रित गरेका थिए । अनुसन्धानको नतिजा आफूले सोचेभन्दा विपरीत फेला परेको उनको भनाइ छ ।

उनी बताउँछन् कि लामो समयसम्म कार्डियक अरेस्ट (मुटुको धड्कन बन्द) पछि, व्यक्तिको पल्स छैन भने उसलाई मृत मानिन्छ। यस प्रक्रियामा मुख्यतया मुटुमा ध्यान केन्द्रित हुन्छ। यसलाई ‘कार्डिएक अरेस्ट’ भनिन्छ, तर यसले मस्तिष्क रोकिनेबारे केही बोल्दैन।

उनी भन्छिन्, ‘वैज्ञानिक बुझाइ भनेको मस्तिष्कले काम नगरेको जस्तो देखिन्छ, किनभने मानिसले प्रतिक्रिया दिँदैन। न त बोल्न सक्छ, न उभिन सक्छ, न बस्न सक्छ। मस्तिष्कलाई काम गर्न धेरै अक्सिजन चाहिन्छ। मुटुले रगत पम्प गर्दैन भने अक्सिजन पुग्न सक्दैन । त्यसैले सबै संकेतहरू मस्तिष्कले अब काम गरिरहेको छैन भन्ने हो । यसबाहेक, यो कम्तीमा धेरै निष्क्रिय छ, धेरै सक्रिय छैन,” उनी भन्छिन् ।

२०१३ मा मुसामा गरिएको अध्ययनमा, शोधकर्ताहरूले उनीहरूको मुटुको धड्कन बन्द भएपछि मस्तिष्क रसायनमा गतिविधि धेरै बढेको देखे ।

उनीहरूले सेरोटोनिन ६० गुणा बढेको र डोपामाइन ४० देखि ६० गुणा बढेको पाए। जबकि नोरेपाइनफ्रिन १०० गुणा बढेको छ । डोपामाइन एक रसायन हो जसले तपाईंलाई राम्रो महसुस गराउँछ। नोरेपाइनफ्रिनले तपाईंलाई धेरै सतर्क महसुस गराउँछ।

मृत्युको नजिकको अनुभव भएका केही व्यक्तिहरू भन्छन् कि तिनीहरूले आफ्नो सम्पूर्ण जीवनका घटनाहरू एकपछि अर्को रिप्ले भएको देख्न सक्छन् वा मुख्य क्षणहरू सम्झन सक्छन् । तीमध्ये धेरै मानिसहरू भन्छन् कि तिनीहरूले एक उज्ज्वल प्रकाश देखे ।

कतिपय मानिसहरु भन्छन् कि उनीहरू आफ्नो शरीरबाट अलग रहेको र माथिबाट केही भइरहेको छ भन्ने महसुस भयो । डा. बोर्जिगिनले आफ्नो अध्ययनमा वर्णन गरेको हाइपरएक्टिभ मस्तिष्कले के कतिपय मानिसहरूको मृत्यु नजिकैको यस्तो तीव्र अनुभव किन हुन्छ भनेर व्याख्या गर्न सक्छ ?

जसमा उनी भन्छन्, “हो, मलाई त्यस्तै लाग्छ ।”

लगभग २० देखि २५ प्रतिशत कार्डियक अरेस्टबाट बाँचेकाहरूले भने कि उनीहरूले सेतो प्रकाश वा केही देखे, जसले हामीलाई हेर्न अनुमति दिने उनीहरूको मस्तिष्कको भाग (दृश्य कोर्टेक्स) अझै सक्रिय थियो भनेर देखाउँछ ।

भेन्टिलेटर बन्द गरिसकेपछि मस्तिष्क धेरै सक्रिय भएका दुईजना बिरामीको अवस्थामा, अन्वेषकहरूले दृष्टिका लागि जिम्मेवार मस्तिष्कको भाग (भिजुअल कोर्टेक्स) धेरै सक्रिय भएको पत्ता लगाए ।बीबीसी