चीनको प्राथामिकतामा एसियन राजमार्ग कि केरुङ-काठमाडौं रेलमार्ग ? तातोपानी नाकामा देखिएन चासो !

विश्व प्रवास

काठमाडाैँ २९,भदाै । चीनको केरुङ हुँदै नेपालसम्म आउने भनिएको चिनियाँ रेलले चीन–भारत कनेक्टिभिटीसँग कत्तिको सरोकार राख्छ ? चिनियाँ अधिकारीहरुसँगको अनौपचारिक कुुराकानीबाट के बुझ्न सकिन्छ भने भारतसँग कनेक्सन भएमा मात्रै नेपालमा चिनियाँ रेल आउनसक्छ ।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपङले दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरु सडक सञ्जालले जोड्न बेल्ट एण्ड रोड (बीआरआइ) अवधारणा अघि सारेका छन् । चिनियाँ अधिकारीहरुले नेपालमा चिनियाँ रेल छिटो ल्याउन आफूहरु तयार भएको बताए पनि चीनको योजना भने नेपालसम्म रेल ल्याउनेभन्दा पनि हिमालय पार भएर सञ्चालन हुने परियोजना (बीआरआई) मा देखिएको छ ।

चीन, भारत, भुटान, नेपाल र पाकिस्तान हुँदै एक क्षेत्र, एक मार्गअन्र्तगत हिमालय सीमापार सहायता प्रर्वद्धनअन्र्तगत हिमाल जोडिएका देशहरुमा चीनले सडक सञ्जाल विस्तार गर्न चाहेको छ ।

चीनको तिब्बतस्थित लुलाङमा भएको बेल्ट एण्ड रोड फोरम कार्यक्रममा चिनियाँ अधिकारीहरुले चीनको पहिलो प्रथामिकतामा नेपालसम्म चिनियाँ रेलभन्दा पनि एसियन राजमार्गमा रहेको लुकाउन चाहेनन् ।

दक्षिण एसियासम्म सडक सञ्जाल विस्तार गर्ने मुख्य प्रवेशद्वार नेपाल भए पनि चीनको उद्देश्य भारतसम्म आफ्नो व्यापार विस्तारको लागि बीआरआईलाई नै पहिलो प्राथमिकतामा राखेको देखिएको छ । चीनको नजर भारतको उत्तर प्रदेश र विहारमा आफ्नो रेल र सडक सञ्जाल विस्तार गरेर व्यापारिक कारोबार बढाउने योजना छ र त्यसका लागि नेपाल हुँदै भारतमा रेलवे कनेक्टिभिटी चीनको उद्देश्य देखिएको छ ।

नेपाल र पाकिस्तान बीआरआईमा सहमत भए पनि भारत भने अहिलेसम्म त्यसमा सहमत भएको छैन । चीनले भारतको बिहार र उत्तर प्रदेशसम्म एसियाली राजमार्गलाई जोड्न चाहेको छ । भारत यसमा सहमत भएमा मात्रै चिनियाँ रेल चाँडो नेपाल आउनसक्छ ।

तिब्बतको लुलाङमा भएका पर्वतीय सहकार्यका लागि बीआरआई कार्यक्रममा तिब्बती जनकंग्रेसका उपाध्यक्ष एवं विदेश मामिलाका कार्यालय सचिव चु—चुन्हुयाले नेपालमा सडक र रेल सञ्जाल जोड्न आफुहरु तयार भएको बताएका थिए ।

चीनको केरुङ हुँदै नेपालसम्म रेल कहिले आउँछ त ? भन्ने नेपाली सञ्चारकर्मीको प्रश्नमा चु—चुन्हुयाले भन, ‘काम भइरहेको छ, हामी छिट्टो रेल नेपालमा पुर्याउन चाहन्छौं । नेपाललाई चिनियाँ रेल र सडक सञ्जालले जोड्न नेपालतर्फको सडकलाई विस्तार गर्नुपर्नेमा चीनको जोड छ । हामी नेपालसँग सहकार्य गरेर विकास निर्माणमा साझेदार गर्न तयार छौं ।

उनले चीनका लागि नेपालसँग रेलभन्दा पनि दक्षिण एसियाली मार्ग प्राथमिकतामा रहेको बताए ।

दक्षिण एसियासम्म सडक सञ्जाल विस्तार हुने हो भने हिमालयसँग सीमा जोडिएका देशहरुका करिब ५ अर्ब जनसंख्यालाई प्रत्यक्ष फाइदा पुग्ने चीनको दाबी छ । चीनले समुन्द्र भएको देशमा पानीजहाजबाट सञ्जाललाई जोड्न चाहेको छ भने नेपाल जस्ता भूपरिवेष्टित् देशमा भने सिल्क रोडमार्फत सडक र रेल सञ्जाल जोड्न सकिने जनाएको छ ।

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको चीनको भ्रमणमा समेत नेपालमा रेल जोड्ने विषय गम्भीरतापूर्वक उठेको प्रसंग उठाउँदै चु—चुन्हुयाले चीनको केन्द्रीय सरकारसँगै यो विषयमा गम्भीरतापूर्वक काम अघि बढेको दाबी गरे ।

तिब्बतको लुलाङमा भएको पर्वतीय सहकार्यको लागि बीआरआई कार्यक्रममा नेपालका सभामुख कृष्णबहादुर महरालाई प्रमुख अतिथिका रुपमा बोलाइएको थियो । सभामुख महाराले पनि चीनले नेपालसम्म केरुङ हुँदै रेल ल्याउन तयार भएको बताए ।

सिगात्से हुँदै केरुङसम्म रेल ल्याउन चीनले गृहकार्य गरिरहेको आफूले थाहा पाएको महाराले बताए । यसका लागि नेपालतर्फ पनि थप गृहकार्य गर्नुपर्ने सभामुख महराले बताए ।

तातोपानी नाकामा देखिएन चासो !

तिब्बतको लुलाङमा भएको पर्वतीय सहकार्यको लागि बीआरआई कार्यक्रमको ब्रेकमा नेपाली सञ्चारकर्मीहरुले तिब्बती जनकंग्रेसका उपाध्यक्ष एवं विदेश मामिलाका कार्यालय सचिव चु—चुन्हुयाहसँग प्रश्न गरे— भूकम्पपछि बन्द रहेको तातोपानी नाका कहिले सञ्चालन हुन्छ ?

प्रश्नको जवाफमा उनले यसको लामो प्रक्रिया छ भनेर कुराको बिट मारे । सभामुख महराले तातोपानीमा रहेको मितेरी पुलको ल्हासाबाटै शिलन्यास त गरे तर चिनियाँहरुको प्राथामीकतामा भने तातोपानी नाका नपरेको देखियो ।

आगामी मे महिनादेखि तातोपानी नाका सञ्चालन हुने चर्चाबीच मितेरी पुलको शिलान्यास त भएको छ तर मे महिनासम्ममा मितेरी पुल निर्माण हुन सक्दैन । केही चिनियाँ अधिकारीहरुले तातोपानी नाका सञ्चालन हुनका लागि नेपालतर्फको सडक र अन्य भौतिक पूर्वाधारहरु निर्माण गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए ।

चिनियाँहरुले लामो प्रक्रियापछि मात्रै तातोपानी नाका सञ्चालन गर्ने बताउनु र नेपालतर्फको सडक र अन्य पूर्वाधारहरु निर्माण नहुनुले पनि चीनलाई नाका सञ्चालन नगर्ने बहानमा सहयोग पुगेको देखिएको छ ।